# Chuối lùn lá xoăn (Banana bunchy top)

> Tác nhân: Virus Banana bunchy top virus (BBTV) - họ Nanoviridae

Nguồn: [thanh.bsp.vn](https://thanh.bsp.vn/tra-cuu-benh/chuoi-lun-la-xoan/)

Cây trồng & thủy sản: Chuối.

## Mô tả

Bệnh **chuối lùn lá xoăn** (Banana bunchy top disease) do virus *Banana bunchy top virus* (BBTV) gây ra, thuộc họ *Nanoviridae*, chi *Babuvirus*, loài *Babuvirus musae*. Đây là virus DNA sợi đơn (ssDNA), genome gồm ít nhất 6 thành phần DNA vòng, mỗi thành phần dài khoảng 1 kilobase, nhân bản theo cơ chế rolling circle. Bệnh được ghi nhận lần đầu tại Fiji năm 1879 và hiện là bệnh virus nguy hiểm nhất trên cây chuối toàn cầu.

### Triệu chứng

- Lá non hẹp, ngắn, đứng thẳng và vàng, tạo thành cụm lá "búp" hay "chổi" ở ngọn cây (bunchy top)
- Trên gân và cuống lá có các sọc tối màu dạng **chữ Morse** (các đoạn gạch và chấm), dễ thấy hơn khi cạo bỏ lớp sáp trên cuống lá
- Cây bị bệnh lùn hẳn, sinh trưởng kém
- Nếu có quả thì quả ngắn, cong, biến dạng, thường cây không ra buồng

### Chu kỳ bệnh và đường lây lan

Virus lây qua rầy đen chuối (*Pentalonia nigronervosa*). Rầy cần hút nhựa cây bệnh khoảng 18 giờ để lấy virus, giữ virus trong cơ thể khoảng 2 tuần, và có thể truyền sang cây khỏe sau khi hút chỉ 2 giờ. Cơ chế truyền là circulative và non-propagative (virus không nhân bản trong ruột rầy). Triệu chứng xuất hiện khoảng 1 tháng sau khi nhiễm. Bệnh cũng lây qua cây giống (chồi) mang mầm bệnh.

### Phân bố và tác hại

Bệnh có ở Đông Nam Á, Philippines, Đài Loan, châu Đại Dương, Hawaii, Ấn Độ, Pakistan và châu Phi; chưa có ở Trung và Nam Mỹ. Rầy đen chuối còn hút nhựa cây lily đồng tiền (Heliconia) và gừng, nhưng đây không phải ký chủ của virus. Từ năm 1920, bệnh gần như xóa sổ ngành trồng chuối của Australia. Không có giống chuối kháng, Cavendish là giống dễ nhiễm.

## Biện pháp phòng trừ

- Dùng cây giống **sạch virus** (cấy mô hoặc chồi từ vườn không bệnh), không lấy chồi từ vườn có cây bệnh
- Phát hiện cây bệnh: nhổ và tiêu hủy toàn bộ bụi cây (bao gồm rễ và chồi), xử lý hố bằng vôi
- Diệt rầy đen chuối bằng thuốc trừ sâu (hoạt chất **carbaryl**, **imidacloprid**) trước khi nhổ cây bệnh để rầy không mang virus sang cây khỏe
- Kiểm dịch thực vật, không vận chuyển cây giống từ vùng nhiễm sang vùng sạch
- Theo dõi và diệt rầy trên cây lily đồng tiền, gừng quanh vườn
- Tổ chức giám sát định kỳ toàn vườn, nhổ bỏ ngay khi phát hiện cây bệnh

## Nguồn trích dẫn

Wikipedia contributors. (2026, October 29). Banana bunchy top virus. Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Banana_bunchy_top_virus